STRUKE:

koronavirusi

koronavirusi (lat. corona: vijenac, kruna < grč. ϰορώνη: zakrivljeni ili zaobljeni kraj nečega, prsten + virus), skupina virusa iz porodice Coronaviridae. Virusna čestica kuglasta je oblika promjera 120 do 160 nm, a šiljasti transmembranski glikoproteinski izdanci na ovojnici duljine 12 do 24 nm daju joj izgled krune. Genom čini jednolančana pozitivna RNA sastavljena od 26 do 32 tisuće nukleotida, što koronaviruse svrstava među RNA viruse s najvećim genomom. Virusna čestica sastoji se od četiri do šest strukturnih polipeptida, a među njima su četiri virusna proteina: protein šiljastih izdanaka (S-protein), nukleokapsidni protein (N), protein membrane (M) i protein ovojnice (E). Virus ulazi u citoplazmu stanice domaćina fuzijom virusne ovojnice i citoplazmatske membrane, posredovanjem S-proteina. Neki ljudski koronavirusi uzrokuju blage bolesti gornjega dišnog te probavnog sustava čovjeka, pa je koronavirus prvi put izoliran 1965. u respiratornom sekretu ljudi oboljelih od prehlade. Zoonotski koronavirusi (uzročnici zoonoza), potječu od životinja, a mogu se prenijeti na ljude i u njih prouzročiti zarazne bolesti. Pojavili su se u tri navrata u posljednjih 17 godina; SARS-CoV prouzročio je 2003. teški akutni respiratorni sindrom (SARS), sa smrtnošću od približno 10%, MERS-CoV 2012. bio je uzročnikom bliskoistočnoga respiratornog sindroma (MERS, engl. Middle East Respiratory Syndrome), sa smrtnošću od približno 37%, a 2019. SARS-CoV-2 (koji kao i SARS-CoV pripada rodu betakoronavirusa) uzrokovao je pojavu COVID-19 bolesti. Ti visokopatogeni virusi uzrokuju jak respiratorni sindrom, mogu izazvati ozbiljne upale donjega dijela dišnog sustava (pneumoniju i bronhiolitis) te u određenom postotku slučajeva dovesti i do smrti. Zoonotski potencijal koronavirusa određen je učinkovitošću vezanja virusnih čestica na ljudske stanične receptore. SARS-CoV i SARS-CoV-2 na staničnoj membrani učinkovito prepoznaju angiotenzin-konvertirajući enzim 2 (→ renin), dok MERS-CoV prepoznaje enzim dipeptidil-peptidazu 4 (→ peptidaze).

Citiranje:
koronavirusi. Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. Leksikografski zavod Miroslav Krleža, 2020. Pristupljeno 31. 5. 2020. <http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=70911>.